"We kennen de gevolgen, maar drinken vrolijk verder"

De meeste jongeren die energy drinks consumeren, zijn op de hoogte zijn van de gezondheidsrisico's. Dat blijkt uit een studie aan de Hogeschool van de Provincie Luik. Hen waarschuwen voor de nadelige gevolgen ervan blijkt dus onvoldoende. "Daarom moeten we een strategie op maat uitwerken, waarin gezondheidspromotie centraal staat."

Energiedrankjes zitten in de lift, ondanks de waarschuwingen van experts. Elk jaar komen er ook nieuwe smaken bij en stijgt het verkoopcijfer met 10 procent. Energiedrankjes zijn in de VS zelfs de eerste bron van cafeïne bij min 18-jarigen.

Eline Dumont, die dit jaar afstudeerde als verpleegkundige aan Hogeschool van de Provincie Luik, nam zich daarom voor om de consumptie van energy drinks bij toekomstige verpleegkundigen te onderzoeken. Ze vroeg naar de redenen waarom jongeren naar dat soort frisdrank grijpen en of ze de impact op hun gezondheid ervan kennen. Dat laatste is een must om aan gezondheidspromotie te doen, want de problematiek is meer dan ooit actueel.

Mehdi El Fassi van Groep IDEWE, co-promotor van Dumonts bachelorproef: "Ik heb mijn medewerking niet alleen verleend omdat dit onderwerp zowel origineel als actueel is, maar het is ook van belang voor bijna alle beroepsgroepen. De studie is een mooi overzicht over waarom mensen naar pakweg Red Bull grijpen, waardoor we de doelgroep op termijn ook beter kunnen bewustmaken "

Om te beginnen: voelden de studenten die deelnamen aan het onderzoek zich in vorm?

Nee, uit het onderzoek bleek dat de respondenten, derdejaarsstudenten, zich niet in vorm voelen. Dat is niet verwonderlijk: bijna een op drie gaf aan dat ze niet aan sport doen. Meer dan een derde van de respondenten had ook te kampen met gewichtsproblemen. Geen wonder dus dat ze zoeken naar manieren om hun energieniveau op te krikken.

Grijpen ze vaak naar energy drinks?

Absoluut. Zo goed als alle studenten, gemiddeld 21-22 jaar oud, weten dat hun leeftijdsgenoten energy drinks consumeren. Meer dan de helft van de respondenten gaf aan dat ze maandelijks minstens één energiedrankje naar binnen spelen. Bovendien drinkt maar liefst 11,7 procent dagelijks energiedrank. Een op vijf van die veelgebruikers drinkt per dag minstens 3 blikjes op!

Wat zijn zoal hun beweegredenen?

Ze doen dat onder meer om zich beter te kunnen concentreren, tijdens de blokperiode bijvoorbeeld. Of ze willen, door het drinken van een energiedrankje, ook vechten tegen de vermoeidheid. Nochtans heeft dit soort frisdrank net het omgekeerde effect: ze zorgen voor een korte 'boost', maar de vermoeidheid slaat nadien genadeloos toe. Gevolg: je moet er opnieuw achterover kappen. Dat is het verschil met recuperatiedrankjes, zoals Aquarius. Die bevatten geen cafeïne, eerder vitaminen en mineralen.

Klopt het cliché dat studenten het meeste energy drinks consumeren?

Het staat als een paal boven water dat studenten heel vaak naar energy drinks grijpen, maar het merendeel van de drinkers is gewoon tussen de 13 en de 35 jaar oud. Het is vooral een moeilijk af te leren gewoonte, ook al omdat je beïnvloed wordt door je omgeving. Mensen drinken dit soort frisdrank bijvoorbeeld ook om zich beter te kunnen amuseren. Ze zijn onlosmakelijk verbonden aan het uitgaansleven: Red Bull wordt vaak gebruikt als mixdrankje in cocktails. Dat zet de deur op een kier voor ander risicovol gedrag.

Vaak zijn automobilisten ook fan van dit soort drankjes.

Klopt: energy drinks zijn overal en in tankstations tref je ook vaak hun displays aan. Hun imago draait om snelheid - Red Bull heeft zelfs een eigen Formule 1-team. Er is trouwens ook een link met risicohandelingen. Zo is de kans vier keer zo groot dat iemand die energy drinks consumeert dronken achter het stuur kruipt.

Hoe komt dat?

Energy drinks hebben een effect op je gevoel van dronkenschap. Ondanks het feit dat je zat bent, ben je je daar niet echt van bewust. Als je cafeïne mixt met alcohol, krijg je namelijk meer energie en onderschat je uw alcoholverbruik. Uit onderzoek blijkt dat wie energiedrankjes mixt, drie keer meer kans heeft om een bar dronken te verlaten.

Trouwens: energiedrankjes beïnvloeden ook het gebruik van tabak en/of cannabis. Gebruikers gaan namelijk meer roken, terwijl tabak het oppeppende effect van energy drinks net tenietdoet. Gevolg: ze drinken er nog eentje om een energiedip te vermijden.

Wat zijn zoal de gevolgen voor de gezondheid?

Die zijn catastrofaal, zowel op lichamelijk als mentaal vlak. Vooreerst is er een verhoogde kans op diabetes type 2. Er is ook een verband met hartproblemen, nierziekten, neurologische problemen, slaapstoornissen... Studies tonen zelfs aan dat de kinderen van vrouwen, die veel energy drinks dronken tijdens de zwangerschap, een groter risico lopen op ondergewicht.

Mentaal zijn de gevolgen zo mogelijk nog alarmerender. We weten dat je na de korte 'boost' een suikerval krijgt en dus contraproductief is. Dat kan leiden tot psychische problemen, zoals depressie en bipolaire problemen. Je wordt afhankelijk van de cafeïne, je put jezelf uit en stelt je recuperatievermogen danig op de proef. Dat onevenwicht kan snelle gevolgen hebben en kan tot problemen leiden, bijvoorbeeld verkeersongevallen.

Zijn de bevraagde gebruikers zich bewust van de gezondheidsrisico's?

Toch wel, en dat is wat mij betreft echt een uitdaging. Meer dan de helft van de respondenten schat het gevaar hoog in. Ze zijn zich bewust van de risico's op hart- en vaatziekten en ook van de verhoogde kans op diabetes. Toch acht 36,5 procent van de respondenten het niet nuttig hun consumptie te verlagen. Zo rijst de vraag: kiezen ze bewust voor energy drinks, of willen ze er gewoon bij horen?

Zijn de gebruikers wel in staat om minder energiedrankjes te drinken?

Zeven op tien studenten acht zich in staat om hun consumptie te verminderen. Meer zelfs: 95 procent wil stoppen als ze een volwaardig alternatief aangeboden krijgen, waarschijnlijk omdat ze dus weten dat de consumptie schadelijke effecten heeft.

Daarom is deze studie van groot belang voor zij die aan gezondheidspromotie doen. Gebruikers bewust maken van de risico's is duidelijk niet voldoende: ze kennen de gevolgen en drinken vrolijk verder.

Toch vreemd dat studenten in de zorgsector zo redeneren.

Ja, zij kénnen de risico's. Het zou daarom interessant zijn om deze studie ook in andere sectoren, of op andere faculteiten te herhalen.

Welke maatregelen denkt u te kunnen treffen?

In eerste instantie willen we met Groep IDEWE, in het kader van Fit4Work, aan gezondheidspromotie doen. Zo kan een werkgever ervoor kiezen om geen energy drinks aan te bieden in de cafetaria. We kunnen werknemers ook wijzen op de nefaste effecten van energiedrankjes, zodat ze zouden stoppen met die te drinken. Maar voor wie volhardt in de boosheid en ondanks alles naar energy drinks grijpt, moeten we naar alternatieven zoeken om de consumptie alsnog in te perken. Dan denk ik aan het bewustmaken van de mensen waarmee je uitgaat.

Het zou verstandig zijn moesten we kunnen tussenkomen voor consumptie, en onze campagnes kunnen richten op situaties waarin men een hoger risico loopt om in contact te komen met energy drinks. Bij IDEWE zouden we daarom ook extra aandacht moeten hebben voor dit onderwerp tijdens medische bezoeken, die zich steeds meer richten op gezondheidsbevordering.

Is de volgende preventiecampagne daarop gericht?

We moeten eerst nog verder onderzoek voeren op verschillende werkplaatsen, zodat we op termijn gerichte oplossingen kunnen bieden. We willen op basis daarvan een strategie uitdokteren, waarop we preventieve maatregelen kunnen baseren.

Slotvraag: is een gezonde levensstijl, zoals slaaphygiëne, niet de oplossing voor alles?

Natuurlijk. Gezond leven is de sleutel tot succes. Dat kan gaan van water drinken, sport beoefenen en evenwichtig eten tot minder alcohol drinken, niet roken en niet te snel naar medicatie grijpen. Zulke gezonde gedragingen doen het risico op ziektes dalen.

Om in vorm te zijn, moet je goed naar je lichaam luisteren en rusten wanneer je daar nood aan hebt. De respondenten voor dit het onderzoek sliepen 's nachts gemiddeld amper 6,5 uur. Uit dit onderzoek bleek dat wie er een goede slaaphygiëne op nahoudt, minder de neiging heeft om energiedrankjes te consumeren. Dat is een verband, dat ook blijkt uit de resultaten van verschillende internationale studies.

Tegenwoordig grijpen mensen eerder naar een Red Bull dan even stil te staan bij hun manier van leven. Maar als je lichaam moe is, moet je dat respecteren. Zelfs in de blokperiode.

Over het onderzoek

Eline Dumont heeft zowel kwantitatief als kwalitatief onderzoek verricht op basis van de gegevens van 147 respondenten, die een online enquête vrijwillig hebben ingevuld. De onderzoekspopulatie kwam uit het derde jaar verpleegkunde van de Hogeschool van de provincie Luik. Hen werd gevraagd naar basisgegevens, zoals leeftijd en gewicht, maar ook naar hoe gezond ze zich voelden. Daarnaast polste de enquête naar de consumptie van energy drinks en of de studenten wisten wat de mogelijke gezondheidsrisico's zijn.