Veranderingen in het onderwijs zetten welzijn onder druk

- Onderwijs | Mentaal fit | Organisatieveradering

Expert Jeroen Aussems

Segment Manager Onderwijs

Wat kan er in de toekomst beter?

De laatste jaren verandert het onderwijs continu. Dat zorgt voor stress en onzekerheid. Op 12 mei 2017 organiseerde Groep IDEWE daarover een studiedag. Zeven sprekers uit de grootste drie onderwijsnetten vertelden hoe ze deze veranderingen zien en ervaren. Ze keken naar de toekomst en zochten naar goede praktijken. Daarbij meden ze de obstakels en hinderpalen niet.

De focus lag op deze drie grote veranderingsprocessen:

  • Bestuurlijke optimalisatie en schaalvergroting (BOS);
  • M-decreet;
  • Anders/langer lesgeven.
Bij elk veranderingstraject zijn drie basisvoorwaarden cruciaal om te slagen:
  • onderling vertrouwen;
  • gemeenschappelijke visie;
  • heldere communicatie.

BOS toont de weg tussen de bomen

Guido François, directeur van de dienst Schoolorganisatie Vicariaat Mechelen-Brussel, schetste het BOS-verhaal en Willy Penninckx, lid van Raad van Bestuur Katholiek Onderwijs Vlaanderen, diepte het verder uit.

Zo werd duidelijk welke opportuniteiten een schaalvergroting biedt:

  • meer financiële slagkracht
  • verdere professionalisering
  • verhoogde efficiëntie

 

Maar er staken ook enkele vragen de kop op:

  • Wat met onze eigenheid?
  • Hoe zorg ik voor een succesvolle fusie?

 

Deze lessen leerden we uit de praktijk:

VERTROUWEN

  • Informeer de overlegorganen (LOC, BOC, PV) regelmatig.
  • Streef naar win-winsituaties.
  • Geef het verstand altijd de bovenhand. Een fusie gaat sowieso gepaard met veel emoties.
  • Investeer in het vertrouwen tussen mensen en organisatie.
  • Zoek naar een rechtvaardig evenwicht.
  • Doe een beroep op externe expertise als uw schoolbestuur daarover niet beschikt.

VISIE EN WIL

  • Vertrek vanuit de visie van uw school. Waarom is het voor het schoolbestuur, de directie, het lerarenteam en de leerlingen belangrijk om in de schaalvergroting te stappen?
  • Stel een sterk team samen.
  • Overleg regelmatig.

COMMUNICATIE

  • Zorg dat iedere partner 'scoort'.
  • Ga op een gelijkwaardige manier in dialoog met regionale gesprekspartners.
  • Communiceer altijd duidelijk, zeker over job(on)zekerheid.

Mist rond M-decreet uitgeklaard

Er heerst nog altijd veel onzekerheid en onduidelijkheid over het M-decreet. Want in het verleden communiceerde de overheid maar beperkt. Daardoor ontstond er ongerustheid: zijn er binnenkort te veel leerkrachten? Bovendien dwingt het M-decreet leerkrachten om hun vertrouwde aanpak te veranderen.

Al deze bezorgdheden verdienen de nodige aandacht. Daarom kwam het Gemeenschapsonderwijs het M-decreet toelichten. Het GO! zet inspirerend leiderschap in om de uitdagingen van het M-decreet aan te pakken.

Tijdens de studiedag lichtte Koen Schuermans, hoofdadviseur pedagogische begeleidingsdienst Gemeenschapsonderwijs, de uitgangspunten van het M-decreet toe. Maar hoe gaan we daar praktisch mee aan de slag? Vanuit het Stedelijk Onderwijs Antwerpen verduidelijkten Robert Scheltjens, divisiedirecteur Basisonderwijs, en Patrick Huygen, divisiedirecteur Buitengewoon onderwijs, hun aanpak en vertelden ze over hun ervaringen. Zo kwamen we tot de volgende conclusie:

Voor het M-decreet is het belangrijk dat ...

  • de school inzet op de flexibiliteit en het reflectievermogen van de leerkracht. Gelukkig weten veel leerkrachten hoe ze met 'andere' leerlingen moeten omgaan.
  • iedere leerkracht voelt dat hij tot een team behoort en dus sterker staat. Ga er niet vanuit dat hij nieuwe problemen alleen oplost.
  • iedere leerkracht begrijpt hoe zijn gedrag elke leerling beïnvloedt.
  • elke school steun krijgt van de pedagogische begeleidingsdienst en de leerlingenbegeleiding.
  • de directie de spilfiguur is in dit veranderingsproces. Vergeet ook het welzijn van de directie niet. Zorg dus voor regelmatig overleg met andere directies en voor intervisie.
  • de school problemen en casussen openlijk bespreekt.
  • leerkrachten extra opleidingen volgen en begeleiding krijgen.

Een positieve kijk op onderwijs

De laatste jaren hoor je vaak negatieve berichten over het onderwijs:

  • 1 op de 8 verlaat de school zonder diploma.
  • Geweld op school is bijna verdubbeld.
  • Oudere leerkrachten worden vaker getroffen door mentale problemen.
  • Startende leerkrachten stoppen door gebrek aan ondersteuning.

De oorzaak van die problemen is vaak terug te brengen tot de (arbeids)organisatie.

Katrien Bruyninx, Preventieadviseur Psychosociale Aspecten bij Groep IDEWE en begeleider bij Flanders Synergy, zette het traject 'Scholen Slimmer Organiseren' uiteen en vertelde hoe u tot kwaliteitsvol onderwijs komt voor leerlingen én leerkrachten.

Logge communicatie

De oneindige complexiteit van het onderwijs leidt tot logge communicatiestructuren, starheid, hoge kosten door interne weerstand, onduidelijke rolverdelingen, conflicten, demotivatie en stress.

Bovendien moeten leerkrachten vaak voorgekauwde handboeken volgen, waarbij zelfs de timing vaststaat. Ondertussen neemt de zorgleerkracht de zorg voor zijn rekening. De spijbelcoördinator pakt problemen met spijbelen aan. Het CLB buigt zich over het welbevinden van de leerlingen. Van maatschappelijke betrokkenheid creëren, talenten ontwikkelen, leervermogen stimuleren, ... is nog weinig terug te vinden in het takenpakket van de leerkracht. Vaak is het gewoon een kwestie van de kwalificatienormen halen.

De leerkrachten maken er binnen de huidige structuren het beste van. Zij verdienen veel respect. Toch dreigen ze de moed te verliezen door de vele taakeisen en de beperkte regelmogelijkheden en sociale ondersteuning.

Het kan anders

De visie op de organisatie van het onderwijs is dringend aan verandering toe. Maar dat vraagt tijd. Het is nog relatief eenvoudig om te achterhalen waarom uw school bestaat. Maar waarvoor staat ze? En waar gaat ze naartoe? Die antwoorden zijn moeilijker te formuleren.

Toch is deze eerste stap belangrijk: bepaal samen met alle leerkrachten wat 'goed' onderwijs is, welk project jullie samen willen bouwen en wat jullie prioriteiten zijn.

Geef uw leerkrachten meer teamwerk, betrek hen bij beleidsbeslissingen en vertrouw op hun bekwaamheid. Dat heeft niet alleen een positieve invloed op uw leerkrachten zelf. Ook uw leerlingen plukken er uiteindelijk de vruchten van.

En nu in de praktijk

Sabine Windey is de directrice van de Gemeentelijke Basisschool De Oogappel. Ze is al enkele jaren bezig met deze vernieuwde aanpak. Ze ontdekte dat de slaagkans groter is als de school:

  • de zoektocht genoeg tijd geeft
  • beperkte doelen stelt en de visie afstemt bij het team
  • de klaspraktijk en de leerkracht centraal zet
  • de verandering doorvoert in stappen die voor iedereen haalbaar zijn
  • monitort en samen bijstuurt
  • de talenten van de leerkrachten inzet

Vergeet de preventieadviseur niet

Tijdens de studiedag ontdekten we dat veranderingen in het onderwijs een enorme impact hebben op het welzijn en het welbevinden van het personeel. Iedereen - van schoolbestuur tot klusjesman - heeft tijdens een veranderingstraject nood aan ondersteuning. Betrek dus zeker uw interne preventieadviseur en externe dienst voor preventie en bescherming op het werk. Zo hebben we allemaal dezelfde streefdoelen en zorgen we voor een duidelijke en correcte communicatie.

Voor meer informatie kan u steeds terecht bij uw regionaal IDEWE-kantoor.

Hou er wel rekening mee dat uw preventieadviseur ook deel uitmaakt van uw school en dat een schaalvergroting mogelijk ook bij hem of haar vragen over job(on)zekerheid oproept.