Suïcidepreventie op de werkvloer: sleutelpersonen versterken in het herkennen van signalen
Hoe help je sleutelpersonen om signalen van suïcidaliteit tijdig te herkennen? Samen met het Vlaams Expertisecentrum Suïcidepreventie (VLESP) onderzocht IDEWE die vraag en ontwikkelde een wetenschappelijk onderbouwde toolbox die organisaties versterkt in suïcidepreventie.
Wat onderzoekt het project 'Suïcidepreventie op de werkvloer'?
Met dit project onderzoekt IDEWE hoe je de deskundigheid van sleutelpersonen binnen organisaties verhoogt, zodat ze signalen van suïcidaliteit sneller opmerken en zich zekerder voelen om te reageren. Onder sleutelpersonen verstaan we onder meer vertrouwenspersonen, preventieadviseurs psychosociale aspecten, arbeidsartsen, preventiedeskundigen, verpleegkundigen, HR-experten en leidinggevenden.
Het project liep van september 2023 tot en met december 2025 en kwam tot stand samen met het Vlaams Expertisecentrum Suïcidepreventie (VLESP), met financiering van de Vlaamse Overheid (Departement Zorg en Departement Werk en Sociale Economie).
Waarom is suïcidepreventie op de werkvloer belangrijk?
Vlaanderen heeft een van de hoogste suïcidecijfers van Europa. Het Vlaamse (en bij uitbreiding Belgische) suïcidecijfer ligt ongeveer 1,5 keer hoger dan het gemiddelde binnen de Europese Unie.
Dankzij het eerste en tweede Vlaams Actieplan Suïcidepreventie daalde de sterfte door zelfdoding tegen 2020 met meer dan 20% ten opzichte van 2000. Toch blijft suïcidaliteit een belangrijke maatschappelijke uitdaging. In Vlaanderen sterven nog steeds gemiddeld 2,4 mensen per dag door zelfdoding. Daarnaast waren er in 2024 naar schatting 9.405 suïcidepogingen, of gemiddeld 26 per dag.
Met het derde Vlaams Actieplan Suïcidepreventie (VAS III) wil de Vlaamse Overheid het aantal zelfdodingen tegen 2030 opnieuw met 10% doen dalen ten opzichte van 2020. Een belangrijke strategie daarbij is het versterken van de deskundigheid van sleutelfiguren, ook op de werkvloer. Werknemers brengen er immers een groot deel van hun tijd door. Daardoor is de werkvloer een waardevolle omgeving om signalen tijdig op te vangen en mensen naar gepaste hulp toe te leiden.
Hoe verliep het project?
Het project volgde de methodiek van human design thinking. Daarbij betrekken we van bij het begin alle betrokkenen: werknemers met suïcidale gedachten, de sleutelpersonen die de toolbox zullen gebruiken en experten in het thema. Zo sluit het resultaat echt aan bij wat er op de werkvloer nodig is.
In 2024 voerden we een uitgebreide nodenbevraging en analyse uit. Die inzichten vormden de basis voor een eerste prototype. In het voorjaar van 2025 testte een twintigtal organisaties dat prototype uit in een pilootstudie. Na het doorlopen van de toolbox beschikten deelnemers over meer kennis over zelfdoding, hadden ze minder stereotiepe attitudes en voelden ze zich comfortabeler en zelfzekerder in het gesprek met iemand met suïcidale gedachten. Daarnaast hielp hun feedback ons om de toolbox verder te verfijnen en te optimaliseren.
Wat levert het project op?
Het project resulteerde in een gratis online toolbox die organisaties concrete handvaten biedt. De materialen helpen om suïcidaliteit bespreekbaar te maken en om suïcidepreventie duurzaam te verankeren in het welzijnsbeleid. De toolbox is breed inzetbaar, voor organisaties van elke grootte en uit elke sector.
De toolbox suïcidepreventie
Het onderzoek leverde een concrete toolbox op die vrij beschikbaar is voor elke organisatie. Zo vindt suïcidepreventie ook echt zijn weg naar de werkvloer en help je mee aan een veilige context waarin moeilijke gevoelens bespreekbaar zijn.
De toolbox bundelt ondersteuningsmiddelen voor wanneer je organisatie geconfronteerd wordt met suïcidaliteit, of wanneer je zelf werk wil maken van een suïcidepreventiebeleid:
- Een slidedeck om het thema intern aan te kaarten en het management te overtuigen.
- Een e-learning en praktische steekkaarten, met onder meer gesprekstechnieken en postventie.
- Sensibiliseringsmateriaal om breed te verspreiden in de organisatie.
- Een helder stappenplan om suïcidepreventie op lange termijn in het beleid te verankeren.
Wat betekent dit voor werkgevers en organisaties?
De inzichten uit dit onderzoek geven werkgevers en organisaties houvast om suïcidepreventie een vaste plaats te geven op de werkvloer. Concreet betekent dat:
- Sleutelpersonen die signalen sneller herkennen en zich zekerder voelen om het gesprek aan te gaan.
- Een werkomgeving waarin het veiliger wordt om over suïcidale gedachten te praten.
- Een onderbouwde basis om suïcidepreventie te verankeren in het bredere welzijnsbeleid.
Zo dragen organisaties mee bij aan de maatschappelijke ambitie om het aantal zelfdodingen verder terug te dringen.
Een samenwerking tussen wetenschap, beleid en praktijk
De toolbox is het resultaat van een nauwe samenwerking tussen IDEWE en het Vlaams Expertisecentrum Suïcidepreventie (VLESP), met steun van de Vlaamse Overheid. Door de wetenschappelijke expertise van VLESP te combineren met de praktijkkennis van IDEWE over werkcontexten, ontstond een instrument dat zowel onderbouwd als bruikbaar is.
Die aanpak toont hoe beleid, wetenschap en praktijk elkaar kunnen versterken. En hoe onderzoek kan uitmonden in tastbare tools die het welzijn op de werkvloer vooruithelpen.
Nood aan een gesprek?
Denk je aan zelfdoding of maak je je zorgen om iemand? Je kunt terecht bij de Zelfmoordlijn op het nummer 1813 of via www.zelfmoord1813.be
