Onderzoek IDEWE n.a.v. #weektegenpesten: 4 op 10 werknemers ervaart subtiel pestgedrag op het werk
Wie denkt aan pesten, denkt vaak aan openlijk gedrag zoals intimidatie en grensoverschrijdende handelingen. Maar vaak doet het zich voor in minder zichtbare vorm: roddels, informatie achterhouden of ander uitsluitingsgedrag. Uit onderzoek* van IDEWE, de grootste externe dienst voor preventie en bescherming op het werk, blijkt dat maar liefst 4 op de 10 werknemers in België met dat soort stiekeme pesterijen te maken krijgen. Naar aanleiding van de Week tegen Pesten helpt IDEWE werkgevers de vroege signalen van minder zichtbare pesterijen sneller te herkennen en aan te pakken.
- Cijfers rond pestgedrag in België sinds 2020 vrij stabiel – daling lijkt nog veraf
- Jongeren, mannen en horecawerknemers ervaren meeste pestgedrag
- IDEWE deelt tips om minder zichtbaar pestgedrag aan te pakken
Dat bewustwording nodig blijft, blijkt uit de cijfers: veel werknemers krijgen minstens af en toe te maken met subtiele vormen van pesten. Zo zegt 41% geconfronteerd te worden met roddels en 40% met het achterhouden van informatie. “Dit zijn subtielere vormen van pesterijen en komen wellicht daardoor ook veel meer voor dan bijvoorbeeld de openlijke uitsluiting uit groepsactiviteiten waar 17% mee te maken krijgt, of de beledigingen of onaangename grappen en verrassingen die respectievelijk door 13% en 11% ervaren worden”, zegt Lode Godderis, CEO bij IDEWE en professor Arbeidsgeneeskunde aan de KU Leuven.
Ook opvallend is dat de situatie de voorbije jaren nauwelijks is verbeterd. Tussen 2020 en 2025 schommelt het aandeel werknemers dat ernstige pesterijen ervaart tussen 11% en 10%. Dat wijst erop dat werkplekpesten een structurele uitdaging blijft voor organisaties.
Maak ook subtiel pestgedrag bespreekbaar en grijp tijdig in
Die combinatie van hoge frequentie en lagere zichtbaarheid, maakt van dat soort gedrag een groot gevaar voor de sociale veiligheid op de werkvloer, en verdient daarom minstens evenveel aandacht dan de klassieke vormen van pestgedrag. Bovendien ontstaat pesten zelden plots. Het is vaak een escalerend proces waarbij kleine opmerkingen, grapjes of subtiele vormen geleidelijk normaliseren en uitgroeien tot systematisch pestgedrag. Net daarom is vroegtijdig ingrijpen zo belangrijk. “Niet ingrijpen is geen neutrale houding. Voor een pester kan stilte aanvoelen als toestemming, terwijl diezelfde stilte voor het slachtoffer net voelt als een gebrek aan bescherming.”
“Het is daarom belangrijk als organisatie een goed welzijnsbeleid te hebben waarin een open gesprekscultuur gestimuleerd wordt. Dat betekent een omgeving waarin werknemers ook de kleinere signalen dúrven aan te kaarten”, zegt Godderis. “Leidinggevenden spelen daarin een belangrijke rol. Door regelmatig proactief het gesprek aan te gaan en ruimte te maken voor wat er leeft binnen een team, houden ze de drempel om problemen te bespreken zo laag mogelijk.”
Ook respectvolle en verbindende communicatie in het algemeen en voldoende persoonlijk contact op de werkvloer dragen bij aan zo’n veilige werkomgeving. Godderis: “Werknemers moeten bijvoorbeeld duidelijk weten dat pesten echt niet kan, en dat het oké is om dat soort gedrag – niet alleen naar henzelf toe maar ook naar collega’s – te melden. Daarom is het cruciaal dat ze vooral weten wáár ze dat kunnen doen, bijvoorbeeld bij de preventieadviseur. Zo verlaag je als werkgever de meldingsdrempel.”
Pestgedrag iets vaker ervaren door jongeren en mannen
Pestgedrag blijkt volgens de cijfers iets meer jongeren (11%) te treffen dan oudere leeftijdscategorieën (9%). “Zij zijn door lagere functies, minder ervaring en een grote afhankelijkheid van collega's en leidinggevenden een makkelijker slachtoffer dan ervaren rotten.” Een nog groter verschil is er tussen mannen en vrouwen: in de eerste groep ervaart 11% pestgedrag tegenover 7% in de tweede.
Daarnaast zijn er stevige verschillen tussen sectoren waarbij de horeca met 19% het hoogste aandeel werknemers kent dat ernstige pesterijen ervaart. Ook sectoren zoals transport (16%) en bouw (13%) scoren relatief hoog. Aan de andere kant van het spectrum bevinden zich onderwijs en gezondheidszorg (8%).
Van subtiele signalen naar tijdig ingrijpen: vijf concrete tips
Werkgevers en leidinggevenden spelen sleutelrol in het verlagen van de drempel om subtiel pestgedrag aan te pakken en bespreekbaar te maken:
- Vraag door naar wat er in een team speelt: wacht niet tot medewerkers zelf een probleem benoemen, maar maak sociale veiligheid regelmatig onderdeel van gesprekken met het team.
- Let op terugkerende patronen: één roddel of gemiste uitnodiging zegt weinig, maar kan de start zijn van een subtielere tegenwerking van één specifieke collega en verdient directe aandacht. Wacht niet tot je een tweede opmerking waarneemt om het informeel het gesprek al aan te gaan.
- Wees aandachtig voor de teamdynamiek: merk op wie weinig aan bod komt, structureel buiten informele momenten valt of wie soms wat stiller is tijdens groepsgesprekken.
- Maak melden concreet en laagdrempelig: zorg dat medewerkers weten bij wie ze terechtkunnen en maak duidelijk dat ze ook signalen over een collega mogen aankaarten.
- Neem subtiel pestgedrag mee in het bredere welzijnsbeleid: besteed in afspraken, sensibilisering en gesprekken over psychosociaal welzijn expliciet aandacht aan minder zichtbare vormen van pestgedrag.
* De gegevens zijn gebaseerd op resultaten uit IDEWE’s bevragingen tussen 2020-2025 bij werknemers in het kader van psychosociaal welzijn (RAPSi – risicoanalyse psychosociale aspecten), uitgevoerd bij 228.892 respondenten.
